Η θεραπεία ζεύγους είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που εστιάζει στη σχέση και στον τρόπο με τον οποίο οι δύο σύντροφοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.
Συχνά ένα ζευγάρι δεν δυσκολεύεται απλώς επειδή «δεν επικοινωνεί σωστά». Μπορεί να έχει εγκλωβιστεί σε έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο: ο ένας πιέζει και ο άλλος απομακρύνεται, ο ένας επικρίνει και ο άλλος αμύνεται, η ανάγκη για εγγύτητα εκφράζεται ως θυμός ή η ανάγκη για προστασία οδηγεί σε μεγαλύτερη απόσταση.
Με τον καιρό, οι σύντροφοι μπορεί να αισθάνονται ότι κάνουν ξανά και ξανά τον ίδιο καβγά, ακόμη κι όταν η αφορμή κάθε φορά είναι διαφορετική.
Στη συστημική θεραπεία ζεύγους προσπαθούμε να κατανοήσουμε αυτούς τους κύκλους, τις ανάγκες και τις ευαισθησίες που βρίσκονται πίσω από τις αντιδράσεις των δύο συντρόφων και τις δυνατότητες να διαμορφωθεί ένας διαφορετικός τρόπος σύνδεσης.
Στη θεραπεία ζεύγους το επίκεντρο δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον έναν ή στον άλλο σύντροφο, αλλά στη σχέση και στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η μεταξύ τους αλληλεπίδραση.
Στόχος δεν είναι να αποφασίσουμε ποιος έχει δίκιο ή ποιος φταίει περισσότερο. Διερευνούμε πώς η αντίδραση του ενός επηρεάζει τον άλλον και πώς, μέσα από αυτή την αλληλουχία, μπορεί να δημιουργούνται μοτίβα που διατηρούν τη σύγκρουση, την απόσταση ή την ανασφάλεια.
Παράλληλα, κάθε σύντροφος φέρνει στη σχέση τη δική του προσωπική και οικογενειακή ιστορία: εμπειρίες σύνδεσης και απώλειας, τρόπους έκφρασης συναισθήματος, προσδοκίες για την εγγύτητα, την αυτονομία, τη φροντίδα, τη σεξουαλικότητα και τη δέσμευση.
Η θεραπεία δημιουργεί έναν χώρο όπου όλα αυτά μπορούν να γίνουν περισσότερο κατανοητά χωρίς να μετατρέπεται η συνεδρία σε έναν ακόμη καβγά γύρω από το ποιος έχει δίκιο.
Ένα ζευγάρι δεν χρειάζεται να βρίσκεται στα πρόθυρα χωρισμού για να ζητήσει βοήθεια. Η θεραπεία ζεύγους μπορεί να είναι χρήσιμη όταν υπάρχουν:
Η θεραπεία δεν προϋποθέτει ότι το ζευγάρι πρέπει οπωσδήποτε να παραμείνει μαζί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θεραπευτικό ζητούμενο μπορεί να είναι ακριβώς η κατανόηση του τι θέλει πραγματικά κάθε σύντροφος και αν υπάρχει κοινό έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να συνεχιστεί η σχέση.
Αν αναγνωρίζετε κάτι από τα παραπάνω στη σχέση σας, μπορείτε να επικοινωνήσετε για μια πρώτη διερευνητική συνάντηση.
Η Συστημική Ψυχοθεραπεία εξετάζει τη δυσκολία όχι μόνο ως χαρακτηριστικό ενός ατόμου αλλά και ως μέρος των σχέσεων και του πλαισίου μέσα στο οποίο εμφανίζεται.
Στη θεραπεία ζεύγους αυτό σημαίνει ότι μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα ο κύκλος αλληλεπίδρασης.
Για παράδειγμα, όσο περισσότερο ο ένας σύντροφος φοβάται ότι ο άλλος απομακρύνεται, τόσο περισσότερο μπορεί να τον πιέζει για επαφή. Όσο περισσότερο πιέζεται ο δεύτερος, τόσο περισσότερο μπορεί να αποσύρεται. Η απόσυρσή του ενισχύει τότε τον αρχικό φόβο του πρώτου, ο οποίος πιέζει ακόμη περισσότερο.
Σύντομα το ζευγάρι μπορεί να αρχίσει να βλέπει τον άλλον ως το πρόβλημα, ενώ στην πραγματικότητα έχει εγκλωβιστεί σε έναν κύκλο που συντηρείται και από τους δύο.
Στη θεραπεία προσπαθούμε επομένως να μετακινηθούμε από το:
«ποιος από τους δύο φταίει;»
στο:
«τι συμβαίνει μεταξύ μας και πώς καταλήγουμε ξανά εδώ;»
Παράλληλα εξετάζουμε πώς οι οικογένειες προέλευσης, προηγούμενες σχέσεις, σημαντικές εμπειρίες ζωής, κοινωνικές προσδοκίες και σημερινές συνθήκες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο κάθε σύντροφος σχετίζεται.
Οι σχέσεις και οι οικογένειες έχουν αλλάξει σημαντικά. Ένα ζευγάρι μπορεί να είναι παντρεμένο ή όχι, να έχει παιδιά ή να έχει επιλέξει να μην αποκτήσει, να βρίσκεται σε διαφορετική φάση ζωής ή να οργανώνει με διαφορετικό τρόπο τους επαγγελματικούς και οικογενειακούς του ρόλους.
Παράλληλα, παραδοσιακές προσδοκίες για το πώς «πρέπει» να λειτουργεί ένας άνδρας, μια γυναίκα, ένας σύντροφος ή μια οικογένεια εξακολουθούν συχνά να επηρεάζουν τη σχέση.
Η θεραπεία ζεύγους αφορά διαφορετικές μορφές συντροφικών σχέσεων και δεν προϋποθέτει ένα συγκεκριμένο οικογενειακό μοντέλο ή σεξουαλικό προσανατολισμό.
Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η συγκεκριμένη σχέση: οι συμφωνίες της, οι ανάγκες των ανθρώπων που συμμετέχουν σε αυτήν και οι δυσκολίες που οι ίδιοι επιθυμούν να επεξεργαστούν.
Οι πρώτες συναντήσεις έχουν διερευνητικό χαρακτήρα.
Αρχικά προσπαθούμε να κατανοήσουμε ενδεικτικά:
Η αξιολόγηση δεν έχει στόχο να αναζητήσει ποιος είναι ο «προβληματικός» σύντροφος. Σκοπός είναι να σχηματιστεί μια όσο γίνεται πληρέστερη εικόνα της σχέσης και των παραγόντων που συντηρούν τη δυσκολία.
Ανάλογα με την περίπτωση και το θεραπευτικό πλαίσιο, μπορεί να αξιοποιηθούν και ατομικές διερευνητικές συναντήσεις και σχετικά ερωτηματολόγια. Όταν αυτό συμβαίνει, οι κανόνες εμπιστευτικότητας και ο τρόπος διαχείρισης πληροφοριών που αφορούν την κοινή θεραπεία χρειάζεται να είναι σαφείς από την αρχή.
Μετά τη διερευνητική φάση διαμορφώνεται από κοινού το θεραπευτικό πλαίσιο και οι βασικοί στόχοι της δουλειάς.
Πίσω από έναν καβγά για τα οικονομικά, το κινητό, τις δουλειές του σπιτιού ή τον χρόνο που περνά το ζευγάρι μαζί μπορεί να υπάρχουν πολύ βαθύτερα ερωτήματα:
«Είμαι σημαντικός για σένα;»
«Μπορώ να βασιστώ πάνω σου;»
«Με ακούς πραγματικά;»
«Μπορώ να είμαι κοντά σου χωρίς να χάσω τον εαυτό μου;»
«Θα είσαι εδώ όταν σε χρειαστώ;»
Στη θεραπεία διερευνούμε τόσο το εμφανές περιεχόμενο μιας σύγκρουσης όσο και το νόημα που αποκτά για κάθε σύντροφο.
Μας ενδιαφέρει τι πυροδοτεί τον κύκλο, τι αισθάνεται και τι φοβάται ο καθένας, τι προσπαθεί να προστατεύσει με τη συμπεριφορά του και πώς μπορεί να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική του θέση μέσα στη σχέση.
Η αποκάλυψη μιας απιστίας ή μιας σοβαρής παραβίασης εμπιστοσύνης μπορεί να αποδιοργανώσει έντονα μια σχέση.
Ο ένας σύντροφος μπορεί να βιώνει θυμό, αμφιβολία, ανάγκη για εξηγήσεις ή έλεγχο και δυσκολία να εμπιστευτεί ξανά τη δική του αντίληψη για τη σχέση. Ο άλλος μπορεί να βιώνει ενοχή, ντροπή, φόβο απώλειας ή αμφιθυμία για το τι επιθυμεί.
Η θεραπεία ζεύγους δεν ξεκινά από την υπόθεση ότι μετά από μια απιστία το ζευγάρι πρέπει οπωσδήποτε να παραμείνει μαζί — ούτε ότι πρέπει να χωρίσει.
Χρειάζεται αρχικά να διερευνηθεί τι έχει συμβεί, τι σημαίνει για κάθε σύντροφο, ποια είναι η σημερινή θέση του καθενός και αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις ώστε να επιχειρηθεί η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Όταν το ζευγάρι επιλέγει να συνεχίσει, η επεξεργασία δεν περιορίζεται στο «να ξεχαστεί» το γεγονός. Περιλαμβάνει την κατανόηση της ρήξης, την ανάληψη ευθύνης, την επεξεργασία της πληγής και τη διαμόρφωση περισσότερο σαφών και ασφαλών συμφωνιών για τη σχέση.
Ο θεραπευτής δεν αποφασίζει αν δύο άνθρωποι πρέπει να παραμείνουν μαζί και δεν λειτουργεί ως δικαστής της σχέσης.
Μερικές φορές η θεραπεία βοηθά ένα ζευγάρι να ξαναβρεί σύνδεση και να αλλάξει έναν κύκλο που το ταλαιπωρούσε για χρόνια.
Άλλες φορές βοηθά τους δύο συντρόφους να αναγνωρίσουν ότι οι ανάγκες, οι επιθυμίες ή οι κατευθύνσεις τους έχουν απομακρυνθεί σημαντικά.
Και υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες το ουσιαστικό θεραπευτικό έργο είναι να μπορέσουν δύο άνθρωποι να πάρουν μια δύσκολη απόφαση με μεγαλύτερη επίγνωση και λιγότερη καταστροφικότητα.
Η επιτυχία της θεραπείας, επομένως, δεν μετριέται αποκλειστικά από το αν το ζευγάρι παραμένει μαζί.
Η θεραπεία ζεύγους δεν είναι η κατάλληλη παρέμβαση σε κάθε περίπτωση ή σε κάθε χρονική στιγμή.
Κατά την αρχική διερεύνηση αξιολογείται αν υπάρχουν οι βασικές προϋποθέσεις για κοινή θεραπευτική εργασία. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει βία, φόβος για τη σωματική ή ψυχική ασφάλεια, εξαναγκασμός, σοβαρή ενεργή εξάρτηση ή άλλες συνθήκες που μπορεί να καθιστούν την κοινή συνεδρία μη ασφαλή ή μη θεραπευτική.
Δυσκολία μπορεί επίσης να υπάρχει όταν δεν μπορεί να διαμορφωθεί κανένα κοινό θεραπευτικό αίτημα ή όταν σημαντικές πραγματικότητες που επηρεάζουν καθοριστικά τη σχέση παραμένουν εκτός του κοινού θεραπευτικού πεδίου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί διαφορετικός θεραπευτικός σχεδιασμός, ατομική υποστήριξη ή παραπομπή σε κατάλληλη υπηρεσία.
Οι συνεδρίες θεραπείας ζεύγους συνήθως διαρκούν 75 λεπτά, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για να ακουστούν και οι δύο σύντροφοι και να δουλευτεί η μεταξύ τους αλληλεπίδραση.
Η συχνότητα καθορίζεται ανάλογα με το αίτημα και τη φάση της θεραπείας. Στην αρχική περίοδο συνήθως χρειάζεται μεγαλύτερη σταθερότητα, ενώ η πορεία επανεκτιμάται καθώς εξελίσσεται η θεραπεία.
Οι συνεδρίες πραγματοποιούνται δια ζώσης στο γραφείο μου στην Πετρούπολη, εξυπηρετώντας και ανθρώπους από τις γύρω περιοχές της Δυτικής Αθήνας, καθώς και online όταν αυτό είναι θεραπευτικά και πρακτικά κατάλληλο.
Όχι απαραίτητα. Είναι συχνό οι δύο σύντροφοι να έρχονται με διαφορετικές προσδοκίες ή διαφορετικό βαθμό βεβαιότητας για τη σχέση. Χρειάζεται όμως να υπάρχει τουλάχιστον κάποια δυνατότητα κοινής διερεύνησης και συμμετοχής στη διαδικασία
Η ατομική ψυχοθεραπεία μπορεί ασφαλώς να ασχοληθεί με τις δυσκολίες μιας σχέσης. Πρόκειται όμως για διαφορετικό θεραπευτικό πλαίσιο από τη θεραπεία ζεύγους, όπου θεραπευόμενη μονάδα είναι η ίδια η σχέση και συμμετέχουν και οι δύο σύντροφοι.
Η διαφωνία είναι αναμενόμενη στη θεραπεία ζεύγους και μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τον κύκλο στον οποίο εγκλωβίζεται το ζευγάρι. Δεν σημαίνει όμως ότι η συνεδρία μετατρέπεται σε χώρο ανεξέλεγκτου καβγά. Υπάρχουν σαφή όρια στον τρόπο επικοινωνίας, ώστε η ένταση να μπορεί να παρατηρηθεί και να επεξεργαστεί θεραπευτικά. Αν η ένταση γίνει υπερβολική ή εμφανιστούν φωνές, προσβολές, απειλές ή αδυναμία να ακουστεί ο ένας από τον άλλον, θα παρέμβω για να επιβραδύνουμε τη διαδικασία και, αν χρειάζεται, να κάνουμε διάλειμμα ή να διακόψουμε προσωρινά τη συνεδρία.
Όχι απαραίτητα. Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση του τι έχει οδηγήσει τη σχέση σε αυτό το σημείο και στη διερεύνηση του αν υπάρχει επιθυμία και δυνατότητα επαναπροσέγγισης. Δεν προδικάζει όμως ποια θα είναι η τελική απόφαση.
Ορισμένα ζευγάρια καταφέρνουν να επεξεργαστούν μια τέτοια ρήξη και να δημιουργήσουν εκ νέου εμπιστοσύνη, ενώ άλλα αποφασίζουν ότι δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να συνεχίσουν. Η θεραπεία δεν μπορεί να εγγυηθεί συγκεκριμένο αποτέλεσμα, αλλά μπορεί να προσφέρει ένα πλαίσιο για να διερευνηθούν με μεγαλύτερη σαφήνεια η πληγή, η ευθύνη και οι δυνατότητες της σχέσης.